Reportage Interview Murat Kurnaz

26 maart, 2014

‘Via Whatsapp bespreken we het eten in Guantanamo’

Vijf jaar zat de Duits-Turkse Murat Kurnaz onschuldig vast in Guantanamo. De speelfilm 5 Jahre Leben vertelt zijn verhaal. Na afloop gaat hij in gesprek met het publiek. “De martelingen waren in het echt veel extremer dan in de film.”

 

De ‘Bremer Taliban’, zo wordt de Duits- Turkse Murat Kurnaz nog altijd genoemd. Zeven jaar geleden werd hij vrijgelaten uit Guantanamo. Van zijn negentiende tot zijn 24e zat hij in het beruchte gevangenenkamp. Nu hij vrij is, staat zijn leven nog altijd in het teken van de jaren die hij daar doorbracht.

 

“Ik ben de enige Duitser die in Guantanamo heeft gezeten. Als ik over straat loop in Bremen herkennen mensen mij. Ze willen met me op de foto, of ze vragen een handtekening. Maar er zijn ook mensen die juist een blokje omlopen, ze zijn bang voor me.” Kurnaz is een opvallende verschijning: hij draagt een strak zwart t-shirt, zijn gespierde bovenarmen vallen zo extra op. Ontspannen beantwoordt hij het vragenvuur van het publiek. Zij hebben net de shockerende speelfilm 5 Jahre Leben gezien, een film over zijn eerste jaren in het kamp. 

 

Door zijn interviews, zijn autobiografie die uitkwam, en nu de film 5 Jahre Leben is Kurnaz zonder twijfel de bekendste ex-gevangene van Guantanamo. Hij ziet het als zijn taak om zich in te zetten voor de gevangenen – ongeveer 166 – die nog altijd op de Amerikaanse basis in Cuba zitten. “Ook als Guantanamo sluit, blijft er voor mij nog genoeg over om voor te strijden: volgens Amnesty zijn er nog 21 geheime gevangenissen op de wereld, waar nog veel ergere dingen gebeuren dan in Guantanamo.”

 

Verkeerde moment, verkeerde plek

Tot zijn negentiende werkte Kurnaz als uitsmijter in een club in Bremen, zijn vrienden zaten in het criminele circuit. Er werd veel drugs gebruikt in zijn omgeving. Op een gegeven moment was hij er helemaal klaar mee. Hij werd een vrome moslim. Op aanraden van zijn nieuwe vrienden ging hij naar Pakistan om daar islamonderwijs te volgen. 

 

Hij was op het verkeerde moment op de verkeerde plek, wordt nu gezegd. Kurnaz vertrok een paar weken na 9/11 naar Pakistan. Daar werd hij opgepakt door de Pakistaanse politie. Voor 3000 dollar werd hij doorverkocht aan de Amerikanen. Via een Amerikaanse gevangenis in Kandahar, Afghanistan, waar hij te maken kreeg met extreme vormen van marteling, werd hij vervoerd naar Guantanamo, een kamp speciaal voor verdachten van terrorisme op Cuba. 

 

De martelingen waren in het echt veel erger dan in de film, benadrukt Kurnaz meerdere keren. Hij begrijpt het wel: het publiek zou nog gruwelijkere beelden waarschijnlijk niet aankunnen. Kurnaz hing dagen aan kettingen, hij werd in elkaar geslagen, urenlang verhoord, hij zat dagen achtereen in een kleine kooi, kreeg electroshocks en onderging water-boarding – een vorm van marteling waarbij de verdachte steeds bijna verdrinkt. Hij bracht maanden in de isoleercel door. Soms met harde muziek, soms was het extreem warm, en dan weer koud. Steeds als hij even in slaap viel, werd hij met bruut geweld wakker gemaakt. Alles was gericht op een bekentenis, maar die kwam niet. 

 

Geen enkel bewijs

“Al na zes maanden was duidelijk dat de Amerikanen geen bewijs tegen mij hadden. Maar ik heb er toch nog vierenhalf jaar gezeten,” vertelt Kurnaz in de bioscoopzaal in Den Haag. Moderater Bart Stapel, strafrechtadvocaat en oud-voorzitter van Amnesty International Nederland, schudt zijn hoofd. “Ik vind de rol van Duitsland in deze situatie behoorlijk discutabel,” zegt hij tegen Kurnaz. De ex-gevangene knikt: “Op een gegeven moment ben ik zelfs ondervraagd door Duitse teams, dit was tegen alle regels.” Het duurde tot Angela Merkel aan de macht kwam voor er echt schot in zijn zaak kwam. “Mijn moeder heeft al die tijd gevochten als een leeuw. Zij heeft een brief gestuurd naar Merkel, en zij heeft mijn zaak toen opgepakt.”

 

Respect 

Bij iedere vraag spreken de bezoekers stuk voor stuk eerst hun respect voor de ex-gevangene uit. Hoe heeft hij zich al die jaren staande gehouden? “Het geloof,” antwoordt Kurnaz zonder aarzelen. In Guantanamo is zijn geloof alleen maar sterker geworden. Hij dankt Allah dat hij het heeft overleefd. “Zoveel anderen hebben het niet gered. Er zijn mensen vermoord, hoeveel in totaal dat weet ik niet precies. Maar ik heb het een aantal keren voor mijn ogen zien gebeuren.” 

 

Heb je vrienden gemaakt in Guantanamo, wil een ander weten. “Door de film zou je misschien denken dat ik een heel geïsoleerd leven leidde, maar ik had zeker vrienden. Sommigen – die ook vrij zijn – spreek ik nog steeds. Via Whatsapp bijvoorbeeld. Dan bespreken we de martelingen, maar ook het eten in Guantánomo.” De zaal lacht even, maar is gelijk weer stil. Hij gaat verder: “Er zijn er alleen ook die gek geworden zijn. Of mensen die gewoonweg zijn verdwenen; ze zijn misschien wel vermoord, of ze zitten in andere gevangenissen.”

 

Voel je geen enorme woede naar de Amerikaanse regering, vraagt een vrouw. Ze vervolgt: je hebt zelfs geen ‘sorry’ te horen gekregen. Kurnaz antwoordt bedachtzaam: “In mijn religie leef je niet met woede. Het helpt je niet verder. Door mijn verhaal te vertellen, hoop ik dat mensen steeds meer inzien hoe onrechtvaardig het is wat er in gevangenissen als Guantanamo gebeurt.”

 

De belofte van Barack 

Twee dagen na zijn inauguratie in 2009 als president van de Verenigde Staten gaf Barack Obama de opdracht om het beruchte gevangenenkamp op Cuba binnen een jaar te sluiten. Vijf jaar later bestaat het kamp nog altijd. “Obama is nog geen twee kilometer van ons verwijderd – dit vanwege de Nuclear Security Summit – wat zou je tegen hem willen zeggen,” vraagt presentator Bart Stapel tenslotte. Kurnaz kijkt stoïncijns de zaal in. “Ik heb hem niks te zeggen. Hij weet veel beter dan ik hoe het er op dit moment aan toe gaat in Guantanamo. Als hij het echt zou willen, kan hij het kamp sluiten, daar ben ik van overtuigd.”

 

 

Waar & wanneer

woensdag 26 maart 2014 – 19:00 – 5 Jahre Leben en nagesprek met Murat Kurnaz en Quirine Eijkman

Zaal 4, Filmhuis Den Haag

 

 

 

Share Button


Comments are closed.

Back to Top ↑