Reportage Foto Eelkje Colmjon

24 maart, 2015

Met camera licht schijnen op vluchtelingen Syrië

Bijna vier miljoen mensen zijn Syrië ontvlucht wegens de oorlog in hun land. Eindeloos grote vluchtelingenkampen in omliggende landen heeft dit tot gevolg. Hoe breng je de verhalen van deze mensen in beeld? Fotografen Liny Mutsaers en Dirk-Jan Visser vertellen hierover tijdens de MtM Academy.

 

Ze werd onderdeel van de familie. Ze aten samen, ze sliepen in dezelfde kamer en stonden samen op. Fotografe Liny Mutsaers bracht op die manier veel tijd door met Ahmad en Samar en hun vier kinderen. Het gezin vluchtte in 2012 vanuit het zuiden van Syrië naar Jordanië toen de bommen in hun olijfgaard neervielen. Sinds 2013 wonen ze in Al Mafraq, in Jordanië vlakbij de Syrische grens. Mutsaers volgde hun weg en legde hun leven vast.

 

De fotografe, eerder werkzaam als orthopedagoog, was geïnteresseerd in de humanitaire gevolgen van de crisis in Syrië, de gevolgen voor de kinderen en hun families. Voor haar afstudeerproject aan de Fotoacademie in Amsterdam vertrok ze in 2012 voor het eerst richting Jordanië om de vluchtelingen op te zoeken. “Eenmaal aangekomen was ik al snel getroffen door de horror waar deze kinderen in leven”, vertelt Mutsaers maandag tijdens de masterclass in het Filmhuis in Den Haag. “Ik wilde hun verhaal vertellen, ik wilde met mijn camera licht laten schijnen op de vluchtelingen van Syrië.”

 

Mutsaers, met weinig kennis van de regio, wist niet zo goed hoe te beginnen en ging zodoende van start met het leven van één Syrische familie in het vluchtelingenkamp Za’atari te portretteren. “Het ging me er niet om dat het mooie foto’s werden, het ging me om het verhaal ik met die foto’s kon vertellen.” Later trok Mutsaers ook naar andere kampen, zelfs naar de grens van Syrië waar vluchtelingen onder leiding van het Vrij Syrisch Leger een bestaan wilden opbouwen. “Het duurde een jaar voordat ik wist hoe ik de uiteindelijke serie zou maken. Ik wilde niet de eindeloze vluchtelingenkampen met stoffige kinderen verslaan, maar meer een verhaal op individueel niveau vertellen. Een klein verhaal tegen de achtergrond van het grote geheel. Dat moest ik binnen de families zelf zoeken.”

 

Zo kwam Mutsaers terecht bij het gezin van Ahmad en Samar en maakte ze de fotoserie Het Groene Huis, die op dit moment te zien is in het atrium van het stadhuis in Den Haag. Kwam ze, door de manier waarop ze met het gezin samenleefde, niet te dicht op hun persoonlijke leven?, luidt een vraag uit de zaal die vol zit met fotografiestudenten. “Jawel”, antwoordt Mutsaers, “maar dat hoorde bij het hele proces. De ene keer was ik dichtbij, de andere keer verder van ze af.” En voelde ze zich dan niet schuldig dat zij weer weg kon gaan en de familie in dezelfde situatie achterbleef? “Daar ben je je van bewust, zeker als sociaal werker voel je dat spanningsveld. Want waarom zou ik die kinderen geen psychologische hulp bieden? Maar nee, dacht ik dan, ik heb er voor gekozen dit als fotograaf te doen.”

 

Samenwerken

Fotograaf Dirk-Jan Visser koos ervoor om de Syrische vluchtelingenproblematiek in beeld te brengen door de samenwerking aan te gaan. “Een foto op zich zelf is maar subjectief”, stelt Visser. “Het gaat om de context waarin hij wordt geplaatst.” Daarom trok Visser met kunstenaar Jan Rothuizen, multimediajournalist Martijn van Tol en webdeveloper Aart Jan van der Linden naar het vluchtelingenkamp Domiz in Noord-Irak en maakten ze de multimediaproductie Refugee Republic.

 

“De meeste media beelden vluchtelingen maar op één manier uit en dat is met opgeheven hand. Wij wilden juist uitgaan van het idee: wat gebeurt er daadwerkelijk in een vluchtelingenkamp? De mensen zijn op de vlucht, maar ondertussen gaat hun leven ook gewoon door. Mensen bouwen huizen, trouwen, krijgen kinderen. Dat hebben we door middel van tekeningen, beeld, geluid en af en toe video in beeld gebracht.”

 

In Refugee Republic zijn er vier wegen door het kamp die je kunt volgen. De wandeling van Kamp bouw, die van Kamp leven, de wandeling van Kamp geld en die van Kamp slim. Al scrollend door de kenmerkende tekeningen van Jan Rothuizen, waar bij elk detail een opmerking van de kunstenaar staat (zo zijn er buiten het kamp een paar bultjes getekend waarbij staat: ‘zandhopen, zodat er geen mensen gaan wonen?’ En vlakbij het ‘gloednieuwe mini-soccerveld’ staat een tentje helemaal alleen, ‘alsof het even op vakantie is’). Op de achtergrond klinken de geluiden uit het kamp, een ambulance, het gebed uit de moskee, een brommer die voorbij tuft en kinderen die buitenspelen. De foto’s van Visser trekken je als kijker verder het kamp in en vertellen op verschillende plekken over de mensen die er wonen of werken.

 

Bijvoorbeeld over de money man. “Dat is een man met heel veel geld die illegaal een bank heeft opgezet”, vertelt Visser. “En niemand die er iets tegen doet.” Domiz is als een staat binnen een bestaande staat, constateert een van de studenten in de zaal. “Vandaar de naam Refugee Republic”, beaamt Visser. Waarom koos hij voor een vluchtelingenkamp in Irak? “Ik vind het erg om te zeggen, maar niemand geeft om Afrika, dus daar zouden we geen geld voor krijgen. Je moet iets actueels zoeken wil je een project als dit, dat uiteindelijk zo’n 70.000 euro heeft gekost, kunnen financieren.”

 

Refugee Republic laat volgens Visser zien dat de vluchtelingen, in Domiz hoofdzakelijk Koerden, zich hebben neergelegd bij het feit dat ze zijn gevlucht en dat ze wennen aan een nieuw leven. “En dat is niet comfortabel, maar ze hebben het geaccepteerd.” Is hij tevreden over het eindresultaat? “Ik ben nooit tevreden. Ik had nog terug willen gaan om de puntjes op de i te zetten, maar toen viel IS (Islamitische Staat, red.) het gebied binnen en werd het te gevaarlijk.”

 

 

Nog te volgen

 

Op dinsdag 24 maart, na de vertoning van In the Sands of Babylon om 19.00 uur in Filmhuis Den Haag 1 is er een masterclass van filmmaker Mohamed Al-Daradji, in samenwerking met Hivos.

 

Na de vertoning van The Shelter om 17.00 uur op donderdag 26 maart in Filmhuis Den Haag 1 gaat Daisy van de Zande (docent Film aan de Universiteit Utrecht) in gesprek met filmmaker Fernand Melgar over zijn observerende manier van film maken in de veelgeprezen fly on the wall documentaire The Shelter. 

 

Na de vertoning van zijn meest recente documentaire We Come as Friends op zaterdag 28 maart om 13.30 uur in Theater aan het Spui 1 geeft filmmaker Hubert Sauper een masterclass over het tot stand komen van deze complexe en zwart-komische documentaire. 

 

Kaarten (9,50, inclusief film en masterclass) zijn online te koop en bij de kassa van Filmhuis Den Haag.

 

 

 

 

 

 

 

 

Share Button


Comments are closed.

Back to Top ↑