Interview dasdasd

26 maart, 2015

De generatie die alles opofferde

Een van de donkerste bladzijden uit de Iraanse geschiedenis is die van de executie van zo’n 20.000 tegenstanders van het nieuwe Islamitische regime onder Ayatollah Khoemeini. De Zweeds-Iraanse filmmaker Nima Sarvestani, zelf een nabestaande en politiek dissident, maakte er de film Those Who Said No over, die donderdagavond op het Movies that Matter Festival de Camera Justitia Award won.

 

De film volgt de zoektocht naar gerechtigheid van slachtoffer Iraj Mesdaghi. Hij bracht een decennium door in een Iraanse gevangenis. De zware martelingen die hem werden aangedaan hebben zijn gezondheid zo goed als verwoest. In de documentaire zien we hoe hij de helft van zijn tijd in ziekenhuizen doorbrengt. “Fysiek is hij zwak. Maar mentaal is hij de sterkste, meest briljante man die ik ooit ben tegengekomen”, vertelt Nima Sarvestani. “Hij heeft het geheugen van een olifant en heeft ieder detail onthouden van wat hij heeft meegemaakt. Dat maakt hem uitermate geschikt voor ons onderzoek (naar de executies tijdens het regime van Khoemeini, red.).”

 

Net als Mesdaghi was Sarvestani zelf één van de politieke tegenstanders van het Iraanse regime. Als jonge student sloot hij zich samen met zijn twee broers en zus aan bij een linkse verzetsbeweging. Dit leidde er toe dat soldaten in 1981 naar zijn ouderlijk huis kwamen om zijn achttien jaar oude broer Rostham van zijn bed te lichten. Een jaar later werd Rostham in de gevangenis opgehangen.

 

Weinig veranderd

Nu, meer dan dertig jaar later is er weinig veranderd in Iran. Dezelfde machthebbers, die na de islamitische revolutie van 1979 verantwoordelijk waren voor het opsluiten, martelen en vermoorden van politieke tegenstanders, bekleden nog altijd hoge politieke functies. De beulen zijn nooit vervolgd. Het Iraanse volkstribunaal in Den Haag, dat in 2012 onder meer door de regisseur werd opgericht heeft geen rechtsmacht, maar dient vooral om de gebeurtenissen van toen op de kaart te zetten, getuigenissen op te tekenen en de waarheid boven tafel te krijgen. Sarvestani’s nieuwe documentaire is dan ook bovenal een bewijsstuk in het onderzoek naar de misdaden van destijds.

 

“Aanvankelijk wilde ik een film maken over mijn broer. Maar tijdens mijn onderzoek kwam ik erachter dat het verhaal veel groter was. Uiteindelijk werd het een film over en voor alle mensen die in die donkere jaren tachtig hun vrijheid verloren in de strijd voor democratie.”

 

Na de moord op Rostham stond zijn moeder erop dat Sarvestani en zijn zus het land zouden verlaten uit angst nog meer kinderen te verliezen. Op aanraden van een vriend vervalste Sarvestani twee paspoorten en kwam via Dubai en Wenen uiteindelijk in Zweden terecht. Daar vroeg hij als politiek vluchteling, samen met zijn zus asiel aan. Sindsdien woont en werkt Sarvestani in Zweden en heeft hij er carrière gemaakt als journalist en gevierd documentairemaker. Ook zus Nahid Sarvestani maakte naam en faam als filmmaker. In 2013 verscheen haar documentaire My Stolen Revolution.

 

Op zoek naar gerechtigheid

Al in 2001 begon Sarvestani aan het onderzoek voor zijn bijzondere documentaire. Het idee voor de film kwam van zijn ouders, die al twintig jaar probeerden om enige vorm van gerechtigheid te krijgen voor de moord op hun zoon. “Mijn vader vroeg of er niet iets was dat ik kon doen om het regime op een of andere manier te berechten voor al het leed dat zoveel onschuldige mensen is aangedaan. Of misschien kon ik dan in ieder geval het verhaal van de slachtoffers wereldkundig maken.”

 

Dit laatste is gelukt. De film gooide de afgelopen maanden hoge ogen op internationale filmfestivals en het Iraanse regime heeft na jaren stilzwijgen toegegeven dat politieke tegenstanders in de jaren tachtig willens en wetens werden uitgeschakeld.

 

“Een grote doorbraak voor onze zaak is dat het regime nu in ieder geval heeft toegegeven dat de moorden hebben plaatsgevonden. Zo lang ze het ontkennen is er geen aanwijsbare dader. Maar het erkennen van de executies, door al het bewijs en de druk van het tribunaal, betekent een enorme stap vooruit. Ook al zeggen de daders dat ze er nog steeds achter staan omdat het onder het gezag van Khoemeini gebeurde. De daders zijn nu tenminste zichtbaar.”

 

Drie weken lang verhoord

Acht jaar geleden reisde de filmmaker voor het laatst af naar Iran om opnames te maken voor dit project. Bij binnenkomst werd hij meteen van het vliegveld geplukt door veiligheidsagenten. Drie weken lang werd hij iedere dag van 8.00 tot 11.00 uur verhoord. “Elke dag opnieuw dwongen ze me papieren te ondertekenen waarin ik zweerde dat ik nooit meer films of reportages zou maken die tegen het regime zijn. Ik ondertekende die papieren iedere dag en vertelde wat ze wilden horen. Elke middag verzamelde ik vervolgens mijn filmcrew en trokken we erop uit om precies datgene te doen wat ze me verboden hadden. Het was met gevaar voor eigen leven, maar dat interesseert me niet. Ik moet doen wat ik moet doen om mijn verhaal te kunnen vertellen.

 

Inmiddels kan Sarvestani niet meer terug naar Iran. Na het maken van Those Who Said No is het voor hem te onveilg geworden. Vorige week overleed zijn vader, hij was over de negentig, maar Sarvestani kon de uitvaart niet bijwonen. Dat doet hem verdriet. “Ik vind het ook heel pijnlijk dat ik niet naar mijn moeder toe kan. Ze kan niet reizen want ze is erg ziek. Maar zij staat achter mijn werk. Dat vindt ze het allerbelangrijkste. Ze wacht nog steeds op de dag dat het regime zal vallen.”

 

Vrijdagavond wordt Those Who Said No uitgezonden in Iran, via de zender Al-Arabia. Iedereen in Iran met een televisie zal de film kunnen zien. Op de vraag wat voor reactie hij verwacht van de machthebbers antwoordt de filmmaker dat hij denkt dat er een grote kans is dat zij familie wordt lastiggevallen. “Dat vind ik heel vervelend en ik hoop dat het niet gebeurt. Maar het is de prijs die we moeten betalen om de waarheid op tafel te krijgen. En om hopelijk een verandering teweeg te brengen voor de toekomstge generaties van het land.”

 

Waar & wanneer?

vrijdag 27 maart 2015 – 16:45, Zaal 5, Filmhuis Den Haag

Share Button


Comments are closed.

Back to Top ↑